Thầy tôi – người giữ lửa cho rừng
Thầy tôi – người giữ lửa cho rừng
Nguyễn Duyên
Năm 1968 thầy từ Bảo Lộc được bổ nhiệm về dạy trường Nông Lâm Súc Tây Ninh, lúc đó là một dãy nhà ngói đơn sơ nằm trong khuôn viên trường tiểu học Cộng đồng Long Hoa, lúc đó chúng tôi học lớp 7, thầy là một giáo viên khoa thủy lâm nên rất am hiểu về cây rừng, về hoa cỏ thiên nhiên. Do đó chúng tôi được học nhiều về thiên nhiên, vui nhất là những chuyến dã ngoại vào rừng Thiên nhiên nội ô Tòa thánh Tây Ninh thầy đã chỉ tận tường nhiều loài cây rừng mà lần đầu tiên chúng tôi biết như cây sao có hình dáng như chóp nón lá để biết nhận dạng từ xa, những cây dầu có hoa bay xoay tròn trông rất đẹp hay thầy nói kinh nghiệm về phương hướng nếu đi trong rừng các em nhìn cây để biết phương hướng như nhìn thân cây bên nào nếu võ cây tươi tốt thì là phương đông vì nhận được nhiều ánh sáng mặt trời lúc ban mai. Đây là những bài học đầu đời thật thú vị và bổ ích.
Sau năm 1968 trường dời về Bến Kéo thì chúng tôi theo học thầy môn Thú Lạp học, lúc đó trường chưa xây xong phải mượn đỡ khu Tầm Tang ngoài quốc lộ 22 để học, những giờ thầy bao giờ cũng ấn tượng vì thầy còn là một nhà văn với bút danh Biên Tưởng nên ngoài giờ học còn có nhiều câu chuyện thật phong phú sinh độn , thầy đã tổ chức nhiều chuyến đi du sát để thâm nhập thực tế mở mang thêm kiến thức cho học sinh như về thăm Tha La xóm dạo Trảng Bàng, đi núi Bà Đen, đi Suối Đá thăm vườn nông trại tại gia của học sinh...đến năm 1970 thì thầy chuyển về Bảo Lộc dạy vẫn tiếp tục công việc của nhà sưu khảo rừng khám phá và bảo tồn rừng cây
Thầy Bùi Tho sinh ra và lớn lên tại làng Công Hinh, Bảo Lộc (Đồng Nai Thượng cũ). thời niên thiếu thầy đã gần gũi với thiên nhiên, với đại ngàn cao nguyên...nên rừng cây. hương thơm, sắc đẹp của các loài hoa đã ăn sâu vào tâm khảm thầy nhất là hoa phong lan, thời ấy lan rừng nở khắp nơi, như có cả bốn mùa..Có lẽ thầy là nhóm người đầu tiên xứ này tìm kiếm hoa lan, gắn bó với nó suốt thời đi học.
Sau nầy thành công nhất của là thầy ương được giống cây Phượng Vàng (Schizolobium excelsium) từ một cây duy nhất trồng ở Bảo Lộc gần một trăm tuổi, không nẩy mầm tự nhiên được, nay thế hệ cây con đã ra hoa nhiều nơi. Phượng vàng hay còn gọi Phật Y (áo phật), có xuất phát từ đất nước phật giáo Tích Lan (Sri Lanka). Năm 1929, người Pháp mang phượng vàng về Việt Nam cùng với cây trà, chỉ có hai cây thôi, một được trồng tại Thảo Cầm Viên Sài Gòn và một cây trồng tại Bảo Lộc. Cây ở Thảo Cầm Viên nay đã không còn. Còn cây ở Bảo Lộc phát triển tốt, ra hoa, khoe sắc vàng ẩn tượng cả một vùng.
Năm 2007, Cây phượng vàng gốc của người Pháp mang về bị mưa gió làm gẫy đổ. Nhờ công thầy Bùi Tho đã nhân giống mà Phượng Vàng vẫn được sinh sôi nẩy nở nhiều ở Bảo Lộc – nhiều báo cũ mình đọc được vẫn xem thầy Bùi Tho là người “hồi sinh” cây phượng vàng duy nhất ở Bảo Lộc. Là người có công phổ biến giống Phượng Vàng,
Và một giống cây nữa thầy nhân giống là Chuông Đỏ (Spathodea campanulata) tàng thấp, sớm ra hoa. Sau mừơi năm trồng cây chỉ cao cao 4-5 mét tàng dù nhỏ, là cây đan xen làm cho thành phố Bảo Lộc ngày nay lúc nào cũng có hoa chuông nở.
Hiện nay dù đã trên 80 tuổi, nhưng thầy vẫn thường xuyên lui tới các cụm rừng quanh vùng tìm kiếm và giới thiệu những cây hoa bản địa hi vọng làm giàu thêm cây hoa của Việt Nam như Hỏa hoàng, Bạch thanh Vân, Trọng Đũa, Hầu Vĩ Tóc, Pháo Hoa…thầy còn Live Stream giới thiệu nhiều loại cây quý trên mạng cho mọi người biết, nhất là lịch sử trường Nông Lâm Súc Bảo Lộc, có thể nói thầy là tự điển sống về cây rừng và ngành Nông Lâm Súc miền Nam, hầu hết những người tìm hiểu về ngành Nông Lâm Súc trong và ngoài nước đều tìm đến thầy
Trong cuộc họp mặt của trường NLS Tây Ninh năm 2016, thầy đã gửi tặng cây giống cây Phượng vàng cho trường kinh tế kỹ thuật và Tòa thánh Tây Ninh đến nay cây đã lớn đã ra hoa mấy mùa…
Trước năm 1975 thầy đã từng viết văn làm báo đăng trên các nhật báo, tạp chí ở Sài Gòn với bút danh Biên Tưởng, đến sau năm 1975 do công việc bề bộn thầy tạm ngưng không còn viết nữa, cho đến mãi năm 1999 thầy trở lại cầm bút viết cho Tạp Chí Hoa Cảnh của Hội Hoa Lan Cây Cảnh Thành Phố Hố Chí Minh, bài đầu tiên là “ Phượng vàng, thêm một sắc hoa xuân “ số 2/99
Sau nầy về hưu thầy rất quan tâm đến hoạt động của trường Nông Lâm Súc Tây Ninh, thầy thường xuyên đi họp dù tuổi đã cao và ở rất xa, những lần có thầy họp trường là không khí vui lên sinh động hơn với những cuộc trò chuyện, giao lưu nhắc kỷ niệm xưa hay các trò chơi rất ý nghĩa. Đặc biệt có lần thầy đem bộ đồ trà từ Bảo Lộc lên họp trường để đấu giá trợ giúp cho một em có hoàn cảnh khó khăn ở Gò Dầu thật là cảm động, em nầy đến nay vẫn còn liên lạc với thầy. Thầy từng nói “NLS Tây Ninh trong trái tim của tôi”, xin nhận nơi này là quê hương thứ hai vì hiền thê của thầy cũng là một “thần dân” Nông Lâm Súc và quê quán ở Tây Ninh
Hiện tại, nhà thầy với một khuôn vườn trước là vườn ương cây hoa các loại, một vườn tạp có mít, sầu riêng, măng cụt, bơ.. cây rừng thì có quế, ngô đồng, trôm, chuông đỏ..Ngoài yêu thích về cây cỏ thầy còn là một tay vợt bóng bàn lão tướng của Thành phố Bảo Lộc, ngay tại nhà đặt 2 bàn bóng với tên gọi là Bóng Bàn 37.
Ở tuổi U90 thầy vẫn lạc quan yêu đời và xông xáo trong mọi họat động của trường xưa Tây Ninh, từ những góp ý về chương trình họp, có kỳ thầy thiết kế cho những logo họp mặt thật đẹp mà hiện nay vẫn còn sử dụng trong họp trường. Đặc biệt lần Kỷ niệm 50 thành lập trường (1967-2017) thầy đã hỗ trợ rất nhiều trong công cuộc thiết kế in ấn để xuất bản một Đặc san 50 năm thật ý nghĩa. Món quà lưu niệm nầy cho đến ngày nay.
Thầy tôi! suốt cuộc đời vì học sinh thân yêu và tình yêu thiên nhiên mãi mãi
Nguyễn Duyên